Giai đoạn 2022-2026, việc triển khai Chương trình công bố tài liệu lưu trữ quốc gia trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đã đạt nhiều kết quả tích cực, với các hình thức ngày càng đa dạng từ trưng bày, triển lãm, xây dựng phóng sự, viết bài giới thiệu tài liệu đến số hóa và công bố trên môi trường mạng. Qua đó, những tài liệu lưu trữ có giá trị từng bước được đưa đến gần hơn với cơ quan, tổ chức và Nhân dân, phục vụ công tác quản lý nhà nước, nghiên cứu khoa học, giáo dục truyền thống, quảng bá hình ảnh địa phương và phát triển kinh tế - xã hội.

Thực hiện Quyết định số 2194/QĐ-TTg ngày 24/12/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình công bố tài liệu lưu trữ quốc gia phục vụ xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ chủ quyền đất nước, tỉnh Thái Nguyên đã chủ động cụ thể hóa các nhiệm vụ phù hợp với điều kiện thực tiễn và nguồn tài liệu lưu trữ tại địa phương.

UBND tỉnh Thái Nguyên và UBND tỉnh Bắc Kạn trước khi sáp nhập đã ban hành các chương trình, kế hoạch triển khai giai đoạn 2022-2030. Trên cơ sở đó, Sở Nội vụ chỉ đạo Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh tổ chức sưu tầm, rà soát, lựa chọn tài liệu; biên tập nội dung và phối hợp với các cơ quan, đơn vị triển khai các hình thức công bố nhằm phát huy giá trị tài liệu lưu trữ lịch sử.

Người dân thực hiện quy trình khai thác, sử dụng tài liệu tại Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh

Đưa tài liệu lưu trữ đến gần hơn với Nhân dân

Một trong những điểm nổi bật trong quá trình thực hiện Chương trình là việc đổi mới cách thức tuyên truyền và công bố tài liệu.

Sở Nội vụ đã phối hợp với các cơ quan tuyên giáo, báo chí, truyền thông của tỉnh xây dựng tin, bài, phóng sự; đồng thời giới thiệu tài liệu trên Cổng Thông tin điện tử tỉnh, Trang Thông tin điện tử Sở Nội vụ và Trang Thông tin điện tử của Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh.

Nội dung tuyên truyền không chỉ tập trung giới thiệu các chủ đề công bố mà còn làm rõ vai trò của tài liệu lưu trữ đối với quản lý nhà nước, giáo dục truyền thống, nghiên cứu khoa học, bảo tồn di sản văn hóa và phát triển kinh tế - xã hội.

Đặc biệt, từ năm 2023, sau khi Website Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Thái Nguyên đi vào hoạt động, việc giới thiệu tài liệu, danh mục tài liệu và các hoạt động chuyên môn được thực hiện thường xuyên hơn trên môi trường số. Đây là bước chuyển quan trọng từ phương thức khai thác tài liệu lưu trữ truyền thống sang mở rộng khả năng tiếp cận tài liệu bằng công nghệ.

Nhiều chương trình công bố tạo dấu ấn

Trong giai đoạn 2022-2026, nhiều hoạt động công bố tài liệu lưu trữ đã được tổ chức gắn với các sự kiện chính trị, lịch sử của địa phương.

Năm 2023, tỉnh Thái Nguyên tổ chức hoạt động trao trả hồ sơ, kỷ vật cán bộ đi B tỉnh Thái Nguyên, diễn ra ngày 22/11/2023 tại Nhà hát Ca múa nhạc dân gian Việt Bắc. Chương trình bao gồm cả phóng sự ngắn về cán bộ đi B, với kinh phí thực hiện 279.912.000 đồng.

Tại tỉnh Bắc Kạn trước sáp nhập, ngày 09/4/2025 đã tổ chức công bố tài liệu về tổ chức bộ máy chính quyền tỉnh Bắc Kạn các thời kỳ qua tài liệu lưu trữ, nhân dịp kỷ niệm 125 năm ngày thành lập tỉnh Bắc Kạn. Hoạt động được tổ chức tại Nhà Văn hóa tỉnh Bắc Kạn, với kinh phí thực hiện 121.085.720 đồng.

Bên cạnh triển lãm, trưng bày, tài liệu lưu trữ còn được chuyển tải dưới hình thức phim, phóng sự. Năm 2024, Lưu trữ lịch sử tỉnh phối hợp xây dựng phóng sự “Tổ chức hành chính tỉnh Thái Nguyên qua các thời kỳ”, thời lượng 20 phút, phát trên Cổng Thông tin điện tử tỉnh và Website Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Thái Nguyên, với kinh phí 80 triệu đồng.

Năm 2026, Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh tiếp tục chuẩn bị phóng sự với chủ đề “Thái Nguyên - Dấu ấn lịch sử qua tài liệu lưu trữ (1831-2026)”, dự kiến thực hiện trong quý III hoặc quý IV năm 2026, với kinh phí dự kiến 129.600.000 đồng.

Hàng chục tin, bài giới thiệu giá trị tài liệu lưu trữ

Công tác viết bài, giới thiệu tài liệu trên các phương tiện thông tin đại chúng và nền tảng số cũng được đẩy mạnh.

Đối với tỉnh Thái Nguyên trước sáp nhập, từ năm 2023 đến thời điểm báo cáo, Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh đã đăng tải 58 tin, bài giới thiệu tài liệu lưu trữ, đồng thời phối hợp thực hiện phóng sự ngắn về cán bộ đi B “Nguyễn Kim” trong Chương trình công bố tài liệu năm 2023. Các nội dung được đăng tải trên Website Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh, Trang Thông tin điện tử Sở Nội vụ, Cổng Thông tin điện tử tỉnh, Báo Thái Nguyên và các cơ quan báo chí, truyền thông.

Đối với tỉnh Bắc Kạn trước sáp nhập, từ năm 2020 đến thời điểm báo cáo, Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh đã viết 31 bài giới thiệu tài liệu lưu trữ đăng trên Trang Thông tin điện tử Sở Nội vụ và 185 bài trên trang mạng xã hội của Trung tâm.

Đơn vị cũng phối hợp với Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh Bắc Kạn xây dựng video clip mô hình tuyên giáo “Từ tài liệu lưu trữ đến địa chỉ đỏ”, giới thiệu các nhân vật và địa danh lịch sử tiêu biểu của địa phương.

Việc tăng cường truyền thông trên môi trường số đã góp phần mở rộng đối tượng tiếp cận, giúp tài liệu lưu trữ không chỉ nằm trong kho bảo quản mà từng bước trở thành nguồn tư liệu sống phục vụ cộng đồng.

Việc chỉnh lý, số hóa hồ sơ, tài liệu lưu trữ lịch sử trong chiến dịch 100 ngày

Từng bước xây dựng không gian công bố tài liệu trên môi trường số

Chuyển đổi số là một trong những hướng đi được chú trọng trong công tác lưu trữ những năm gần đây.

Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh đã xây dựng và đưa Website chính thức vào hoạt động từ năm 2023. Website được sử dụng để giới thiệu tài liệu lưu trữ, đăng tải phóng sự, triển lãm trực tuyến, bài viết chuyên đề và hỗ trợ tra cứu thông tin cho cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Thông qua nền tảng này, nhiều chương trình như trao trả hồ sơ cán bộ đi B, giới thiệu tổ chức hành chính tỉnh Thái Nguyên qua các thời kỳ và hoạt động chuẩn bị cho chủ đề “Thái Nguyên - Dấu ấn lịch sử qua tài liệu lưu trữ (1831-2026)” được quảng bá rộng rãi.

Trung tâm cũng từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu tài liệu lưu trữ số, cập nhật thông tin, hình ảnh, tài liệu và hướng tới kết nối, chia sẻ với Cổng thông tin công bố tài liệu lưu trữ quốc gia theo định hướng chuyển đổi số ngành Nội vụ.

Cùng với đó, các hạng mục như máy scan chuyên dụng, máy vi tính, thiết bị xử lý tài liệu, hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ số hóa và công bố trên môi trường mạng từng bước được đầu tư, bổ sung.

Chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác lưu trữ

Để nâng cao chất lượng Chương trình, Sở Nội vụ quan tâm củng cố tổ chức và phát triển nguồn nhân lực tại Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh.

Tại thời điểm báo cáo, Trung tâm có 33/49 biên chế sự nghiệp và 6/8 hợp đồng theo Nghị định số 111/2022/NĐ-CP. Trong đó, 100% viên chức, người lao động được nêu trong báo cáo có trình độ đại học trở lên; 28 viên chức có bằng chuyên môn hoặc đã được bồi dưỡng chuyên ngành văn thư, lưu trữ.

Đội ngũ viên chức được phân công theo các lĩnh vực thu thập, chỉnh lý, xác định giá trị tài liệu; bảo quản; khai thác, sử dụng; số hóa và phát huy giá trị tài liệu.

Sở Nội vụ cũng tạo điều kiện để cán bộ, viên chức học tập kinh nghiệm tại các Trung tâm Lưu trữ quốc gia và Lưu trữ lịch sử các tỉnh, thành phố; qua đó từng bước nâng cao kỹ năng lựa chọn tài liệu, biên tập nội dung, xây dựng kịch bản triển lãm, phóng sự và ứng dụng công nghệ thông tin.

Tài liệu lưu trữ ngày càng phát huy giá trị trong đời sống xã hội

Qua 5 năm triển khai, các hoạt động công bố tài liệu đã góp phần đưa tài liệu lưu trữ đến gần hơn với cơ quan, tổ chức, các nhà nghiên cứu và Nhân dân.

Việc kết hợp giữa hình thức công bố truyền thống và ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa, xây dựng Website, truyền thông trên môi trường mạng bước đầu tạo hiệu quả tích cực, mở rộng khả năng tiếp cận và khai thác tài liệu.

Theo đánh giá của Sở Nội vụ, các hoạt động này đã góp phần phục vụ công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng, giáo dục lịch sử địa phương, quảng bá hình ảnh, con người và những thành tựu phát triển của tỉnh; đồng thời tạo nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu khoa học, xây dựng các sản phẩm văn hóa, du lịch và chuyển đổi số trong lĩnh vực lưu trữ.

Vẫn còn những “điểm nghẽn” cần tháo gỡ

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác công bố và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ vẫn đứng trước không ít khó khăn.

Sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, khối lượng tài liệu của cấp huyện kết thúc hoạt động bàn giao về Lưu trữ lịch sử tỉnh khoảng 18.948 mét, trong đó một khối lượng lớn chưa được chỉnh lý khoa học. Số lượng tài liệu giấy cần số hóa, chuẩn hóa dữ liệu còn nhiều; một số tài liệu hình thành qua các thời kỳ lịch sử đã xuống cấp, gây khó khăn trong lựa chọn và khai thác.

Nguồn kinh phí dành cho công tác công bố còn hạn chế; trang thiết bị phục vụ số hóa, biên tập, xây dựng sản phẩm chưa được đầu tư đồng bộ. Đội ngũ trực tiếp thực hiện còn thiếu kinh nghiệm chuyên sâu trong truyền thông, triển lãm, phim, phóng sự và ứng dụng công nghệ số.

Một khó khăn đáng chú ý khác là tỉnh Thái Nguyên hiện chưa có Kho Lưu trữ chuyên dụng. Vì vậy, việc tiếp nhận và bảo quản tập trung hồ sơ, tài liệu của các cơ quan, tổ chức còn hạn chế; tài liệu giấy của cấp huyện sau khi kết thúc hoạt động hiện vẫn phải bảo quản tạm tại một số địa điểm trước khi sắp xếp tổ chức bộ máy.

Hướng tới chương trình công bố quy mô lớn về gần 200 năm lịch sử Thái Nguyên

Trong giai đoạn tiếp theo, tỉnh xác định tiếp tục gắn việc công bố tài liệu lưu trữ với các sự kiện chính trị, lịch sử, văn hóa tiêu biểu; đồng thời đẩy mạnh sưu tầm, số hóa và phát huy giá trị tài liệu trên môi trường số.

Riêng năm 2026, chủ đề “Thái Nguyên - Dấu ấn lịch sử qua tài liệu lưu trữ (1831-2026)” được xác định là chương trình công bố trọng tâm, nhằm khái quát gần 200 năm hình thành và phát triển của tỉnh thông qua tài liệu lưu trữ, hình ảnh, bản đồ, hiện vật và các nguồn tư liệu lịch sử.

Sở Nội vụ sẽ tiếp tục phối hợp khảo sát, thống kê, sưu tầm tài liệu từ các cơ quan, tổ chức, gia đình, dòng họ, Nhân dân, nhân chứng lịch sử và các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước; đồng thời đẩy mạnh số hóa, tu bổ, phục chế tài liệu có tình trạng vật lý yếu, hoàn thiện cơ sở dữ liệu và nâng cấp nền tảng công bố trực tuyến.

Các hình thức công bố cũng sẽ được đa dạng hóa thông qua triển lãm, trưng bày, ấn phẩm, phim tài liệu, phóng sự, chuyên trang, chuyên mục, triển lãm trực tuyến và truyền thông trên nền tảng số, hướng đến phục vụ nghiên cứu, giáo dục truyền thống, quảng bá hình ảnh địa phương và xây dựng các sản phẩm văn hóa, du lịch.

Cùng với đó, tỉnh tiếp tục đề xuất triển khai Dự án xây dựng Kho Lưu trữ chuyên dụng và Trụ sở làm việc của Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh, đầu tư trang thiết bị phục vụ bảo quản, số hóa, khai thác và công bố tài liệu lưu trữ.

Qua những kết quả đạt được trong giai đoạn 2022-2026, tài liệu lưu trữ đang từng bước được nhìn nhận không chỉ là nguồn tài liệu cần bảo quản lâu dài mà còn là một nguồn tài nguyên thông tin có giá trị đặc biệt. Việc tiếp tục sưu tầm, bảo quản, số hóa và đưa tài liệu lưu trữ đến gần hơn với công chúng sẽ góp phần gìn giữ ký ức lịch sử, bồi đắp truyền thống, quảng bá hình ảnh Thái Nguyên và phục vụ ngày càng hiệu quả hơn các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới./.